لوازم خانگی امروزی نسبت به گذشته حساس تر و گران تر شده اند. وسایلی مانند یخچال، ماشین لباسشویی، تلویزیون، کامپیوتر، کولر گازی و پکیج دارای قطعات الکترونیکی هستند که در برابر نوسان برق آسیب پذیرند. یکی از ساده ترین و کاربردی ترین راه ها برای محافظت از این وسایل، استفاده از محافظ برق استاندارد است. محافظ برق وسیله ای است که هنگام افت ولتاژ، افزایش ولتاژ یا نوسان ناگهانی، جریان برق را کنترل یا قطع می کند تا از آسیب دیدن دستگاه جلوگیری شود.
محافظ برق چیست؟
محافظ برق دستگاهی است که بین پریز برق و وسیله برقی قرار می گیرد. این وسیله ولتاژ ورودی را بررسی می کند و اگر ولتاژ از محدوده ایمن خارج شود، برق دستگاه را قطع می کند. پس از بازگشت ولتاژ به حالت عادی، محافظ معمولا با کمی تاخیر دوباره برق را وصل می کند. این تاخیر باعث می شود دستگاه در برابر نوسان های لحظه ای و برگشت ناگهانی برق محافظت شود.
محافظ برق با چندراهی معمولی تفاوت دارد. چندراهی فقط امکان اتصال چند وسیله به یک پریز را فراهم می کند، اما محافظ برق وظیفه کنترل ولتاژ و جلوگیری از آسیب ناشی از نوسان را بر عهده دارد. بنابراین هر چندراهی را نباید محافظ برق در نظر گرفت.
چرا نوسان برق خطرناک است؟
نوسان برق زمانی رخ می دهد که ولتاژ شبکه از مقدار استاندارد بالاتر یا پایین تر برود. این اتفاق ممکن است به دلیل مشکلات شبکه برق، رعد و برق، روشن و خاموش شدن دستگاه های پرمصرف، خرابی سیم کشی، افت ولتاژ منطقه یا قطع و وصل شدن ناگهانی برق اتفاق بیفتد. نوسان برق می تواند برد الکترونیکی، موتور، کمپرسور، منبع تغذیه و قطعات حساس دستگاه ها را خراب کند.
برای مثال یخچال و کولر گازی دارای کمپرسور هستند. اگر برق پس از قطع شدن ناگهانی بدون تاخیر وصل شود، کمپرسور ممکن است تحت فشار قرار بگیرد و آسیب ببیند. تلویزیون و کامپیوتر نیز به دلیل داشتن بردهای حساس، در برابر افزایش ولتاژ بسیار آسیب پذیر هستند.
محافظ برق برای چه وسایلی ضروری است؟
تقریبا برای تمام وسایل برقی مهم خانه بهتر است از محافظ برق استفاده شود، اما برای برخی دستگاه ها ضرورت بیشتری دارد. یخچال و فریزر به دلیل کارکرد دائمی و قیمت بالای کمپرسور حتما باید محافظ مناسب داشته باشند. تلویزیون، کامپیوتر و لپ تاپ نیز به دلیل حساسیت برد و منبع تغذیه به محافظ نیاز دارند. ماشین لباسشویی، ظرفشویی، کولر گازی، پکیج، مایکروویو و سیستم صوتی نیز بهتر است به محافظ برق متصل شوند.
نکته مهم این است که برای هر وسیله باید محافظ مناسب همان دستگاه انتخاب شود. محافظ یخچال با محافظ صوتی و تصویری یا محافظ کولر گازی از نظر ظرفیت و زمان تاخیر متفاوت است.
انواع محافظ برق
محافظ های برق در مدل های مختلفی تولید می شوند. برخی از آنها مخصوص یخچال و فریزر هستند و معمولا زمان تاخیر بیشتری دارند. برخی برای تلویزیون، کامپیوتر و تجهیزات صوتی و تصویری طراحی شده اند و چند خروجی دارند. مدل های پرقدرت تر نیز برای کولر گازی، پکیج یا تجهیزات صنعتی سبک استفاده می شوند.
در بعضی مدل ها نمایشگر ولتاژ وجود دارد که مقدار ولتاژ ورودی را نشان می دهد. این ویژگی به کاربر کمک می کند وضعیت برق ساختمان را بهتر بررسی کند. برخی محافظ ها نیز دارای کلید قطع و وصل، چراغ وضعیت و بدنه مقاوم در برابر حرارت هستند.
نکات مهم در خرید محافظ برق
هنگام خرید محافظ برق باید به توان قابل تحمل، تعداد خروجی، زمان تاخیر، کیفیت بدنه، استاندارد بودن محصول و نوع وسیله مصرف کننده توجه کنید. برای وسایل پرمصرف نباید از محافظ ضعیف استفاده کرد. اگر محافظ توان لازم را نداشته باشد، ممکن است داغ شود یا عملکرد درستی نداشته باشد.
همچنین بهتر است از برندهای معتبر و محصولات دارای استاندارد استفاده شود. محافظ برق ارزان و بی کیفیت ممکن است فقط ظاهر محافظ داشته باشد و در زمان نوسان واقعی نتواند از دستگاه محافظت کند. طول کابل، کیفیت پریزها و محکم بودن اتصال دوشاخه نیز از نکات مهمی است که باید بررسی شود.
آیا محافظ برق مصرف برق را کم می کند؟
محافظ برق به صورت مستقیم مصرف برق را کاهش نمی دهد. وظیفه اصلی آن محافظت از دستگاه ها در برابر نوسان ولتاژ است. البته با جلوگیری از آسیب دیدن وسایل، هزینه های تعمیر و تعویض قطعات را کاهش می دهد. بنابراین محافظ برق بیشتر یک وسیله ایمنی و حفاظتی است، نه یک ابزار کاهش مصرف برق.
نتیجه گیری
محافظ برق یکی از ضروری ترین تجهیزات برای افزایش عمر لوازم خانگی و جلوگیری از خسارت های ناشی از نوسان برق است. با توجه به قیمت بالای وسایل برقی، خرید یک محافظ استاندارد هزینه زیادی محسوب نمی شود، بلکه نوعی سرمایه گذاری برای جلوگیری از خرابی های پرهزینه است. برای انتخاب محافظ مناسب باید نوع دستگاه، توان مصرفی، کیفیت محصول و استاندارد بودن آن را در نظر گرفت.